Акылбек Мамадалиев

1980-жылы 19-майда Жалал-Абад облусунун Сузак районуна караштуу Кара-Дарыя айылында туулган. 2002-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин журналистика факультетин аяктаган

КР Улуттук Жазуучулар Союзунун мүчөсү. Т. Эргешов атындагы Республикалык адабий сыйлыгынын лауреаты.

«Кусалык», «Махабат, «Аманат», «Таазим» ыр жыйнактарынын автору.

Үй-бүлөлүү. Бир кыз, бир уулдун атасы. 2007-жылдан тартып Москва шаарында жашайт.

Ырлар

АТА-ЖУРТ

Мезгилсиз артып алып ала куржун,
Мен сенден ыраак кеттим Ата-Журтум.
Өзүмчө ойго батам кээ күндөрү,
Өмүрдө уу да жуттум, бал да жуттум.

Кейип эх, сенде өтпөгөн жаштыгыма,
Кермек жаш тоголонот жаздыгыма.
Өзөккө өрт тутанды Ата-Журтум,
Өкүнүч жазылгандай тагдырыма.

Сагындым Ата-Журтум тоо ташыңды,
Сагындым тоодо өскөн жоогазынды.
Өчсө экен дилимдеги кусалыгым,
Өтсө экен ушул күндөр коога сындуу.

Мезгилсиз артып алып ала куржун,
Мен сенден ыраак кеттим Ата-Журтум.
Өзүмчө ойго батам кээ күндөрү,
Өмүрдө уу да жуттум, бал да жуттум.

Салижан Жигитов Эрнис Турсунов менен «Арашанда» таанышканда…

Өткөн кылымдын 89-жылынын март айынын кайсы бир күнүндө жазуучулардын «Арашан» эс алуу үйүнүн ар бир эшигинин туткасын катары менен тарткылап, ким-бирөөнү издеп жүргөндөй түрү бар.
— Ассалом алейкум, Эрнис аба! — дедим кадимки көлдүктөрчө.

— Алейкума ассалом! — деп жалт карады.

— Баатыр, сен да бул жакта белең? — деп мени карай мантая басты. Кол алышып учураштык. Адегенде костюмунун жан чөнтөгүндөгү карала бет аарчысын сууруп чыгып, оң колуна дайындай кармап, кайнап аткан кара казандын капкагын алгандай — сол колу менен башындагы кара шляпасын алганда төбөсүндө думугуп турган көк буу топтошкон аарыдай дуу деп көтөрүлгөндө Эрнис абанын ак алмадай кара жээк кашка башы «ө-өх!» деп эс ала түшкөндөй болду. Төбөсүнөн жаагына жаба берип куушуп куюлган терин оң колунда камдуу кармап турган кара чаар бет аарчысы менен шыпырып алып салды. Эрнис аба жайы-кышы балбаалап тердеп жүрөт. Оронуп чулганып, жылтыр көзүнөн жаш куюлуп, чүчкүрүп-бышкырып, эзели сасык тумоону жөө тумандай ээрчитип, жүдөп-какап жүргөнүн көргөн жан эмесмин. Учурашсаң колу жылуу. Тамакка, ичкиликке, ишке болгон табити ар качандан бир качан мыкты. Үч ай ташкөчүк болуп үйдөн чыкпай олтуруп килейген роман жазат же которот. Ойду омкоруп, тоону томкоргон соң, өзүнүн сөзү менен айтканда «үч ай үй бетин көрбөй сайрандап ичип кетет». Ичкенде да кенен басып, мол ичкенди жактырат. Капыл-тапыл булуң-буйткадан жолугуп калганда: «Келиңиз аба, бир аз шайтан башын сындыралы деп жаттык эле» деп чакырып калсаң: кайкы мурдун кытмыр тырыштырып: «Нече кишисиңер?» деген суроосун узатып, баланча кишибиз деген жоопту уккандан кийин кооптонуп нече бөтөлкөңөр бар деп тактайт. Бир же эки деген жоопту укса чалкасынан кетет. «Мунуңар болбойт, баатырлар, төрт кишиге бир бөтөлкө арак да аракпы?! Бөтөлкөңөр бошогондон кийин үчөөң үч жакка басып кетсеңер, чала жан калган мен шордуунун убалы кимге? Бир бөтөлкө чала жан кылат, эңсетет, шорлотот. Алсаңар үчтү же төрттү алгыла. Төрт киши бирди бөлө тартканда дене-бой жибийт, экинчиси — ыракатка бөлөйт, үчүнчүсү — эңсөөнү басат, төртүнчүсү — толбогон жерди толтурат»…

Зинакан Пасаңова: «Абройлуу кызматтан өз эрким менен кетип, баарын башынан баштадым…»

Арабызда бир келген өмүрдү таза жана татыктуу жашап, эч кимге догурунбай, табигат берген өнөрүн өркүндөтүп, эки уулга татыктуу тарбия берип, эрезеге жеткирип, эл кызматын аркалап келе жаткан бир инсан бар. АКИpress маалымат агенттигинин Түштүк борборун бир нече жылдар жетектеп, ал ортодо бир топ кара сөз жана ырлар жыйнагын чыгарууга жетишкен прозаик жана журналист Зинакан Пасаңова бүгүн бизде мейманда.

– Зинакан эже, өткөн жылдын соңунда Фейсбуктагы барагыңызда «Жаңы жылды жашоомду өзгөртүү менен баштайм» деп жарыялаганыңыз баарыбыз үчүн табышмак болду эле?

Жолдош ТУРДУБАЕВ: «Улут боло алабызбы?»

«Тарыхты, турмушту карагыла: эл да, бийлик да тарыхтан эчбир сабак албай келатат!»

Фридрих ГЕГЕЛЬ

(2-маек. 1-маекти бул жерден окуй аласыздар)

– Биз эгемен өлкөгө ээ болдук деген күндөн бери мамлекетти мамлекеттик ишмерлер башкарган бактыга туш келбей койдук. Өлкөнү башкаруу мүмкүнчүлүгү жалаӊ саясатчылардын колуна тийип келатат. Тунгуч ажобуз Аскар Акаев илимпоз болгону менен бара-бара саясатчыга айланып кетти эле, кийинки президент К.Бакиев андан ашып өткөнүн көрдүк. Алмазбек Атамбаев болсо башынан эле саясатчы-бизнесмен экени белгилүү. Дегеле сиз илимпоз катары айтсаӊыз, мамлекеттик ишмер (государственник) деген термин менен саясатчынын айырмасы асман-жердей экени элибизге анчалык чоӊмааниге ээ эмес үчүн эл башы болор инсанатка жарыбай келаткан жокпузбу?

Кыргыз элинин келип чыгышы тууралуу негизги илимий көз караштар

Кыргызстандын тарыхындагы эң татаал маселелердин бири кыргыз элинин келип чыгышы тууралуу проблема экендиги жалпыбызга маалым. Анын себеби: «кыргыз» деген атты алып жүргөн уруулар бир эле мезгилде Түштүк Сибирдин Минусинск аймагында жана Орто Азиянын Теңир-Тоо жана Памир-Алай аймактарында жашашкан. Ушундан улам, кыргыздардын тегин илимий жактан изилдөө процессинде XIX кылымдан тартып эле окумуштуулардын арасында карама-каршы пикирлер жаралган. Изилдөөчүлөрдүн бир даары «кыргыздар Енисейден Теңиртоого көчүп келген» десе, экинчилери «жок, алар атамзамандан бери эле азыркы мекенинде башкача ат менен жашап келишкен» деген кайчы пикирлерди жаратышкан. Ошентип, кыргыздардын келип чыгышы тууралуу төмөндөгүдөй эки негизги кайчы пикир бар:
Кыргыздар Теңир-Тоого Енисейден көчүп келишкен.
Кыргыздар – Теңир-Тоонун жергиликтүү тургундары.

Жазгүл Жамангулованын жаңы ырларынан

Кыргыздын таланттуу жаш акын кызы Жазгүл Жамангулова учурда экинчи ыр китебин басууга даярдап жаткан учуру. Анын уруксаты менен бул китебине даярдалган ырларынын айрымдарын сиздердин назарыңыздарга сунуштайбыз.



ЧАЧЫЛГАН ТЕКЧЕ

Чачылган текче,
Жыйноого моюн барбаган.
Чачылган китеп,
Чачылган барак… Ар кадам…
Чарчаймын, жөн- жай,
Жалкоолук мени кыйнаган.
Чачылган текче,
Жашоодо,
Качан жыйналам?

Чаӊ-будуӊ күндөр,
Чалмакей салган дүйнөмдү.
Жанагы китеп, жанагы ырды
Ким көрдү?
Жок, баары мына,
Өчөшкөн өмүр ирмеми.
Өзгөчө элем!
Өзөнүм жаман кирдеди.

Чачылган текче,
Чачылган менин көӊүлүм.
Жашабай жатып,
Чарчадым пенде- пендеден.
Чагылган өӊдүү,
Түшкүм бир келчү, түшкүм бир.
Түшүнбөйм бирок,
Тартынып калдым эмнеден?

Узарбай кайра,
Кыскарам… күндүн өткөнү.
Өзүмдү жеӊбейм,
Өзгөнү жеӊип, өзгөнү.
Өзүмдө күрөш, өзүмдө жеӊбес,
Душманым.
Өӊгөнү жеӊдим,
Өзүмдү бирок, утпадым.

Чачылган текче,
Жыйнагым келет бүгүн да.
А бирок башка- башкалар
Колду кармаган.
Чачылган текче,
Жансызсыӊ бирок,
Мен сага,
Чачылган бойдон, чачылган бойдон,
Байланам.

Чачылган текче,
Текче эмес. Менин өмүрүм…
Чачылып турат,
Күндөрүм барак айрылган.
Чачылам мен да,
Күн сайын…
Кечээ башка элем,
Чарт жанган үчүн бөлүнүп турчум,
Айрымдан.

Касымалы Баялинов. “Ажар”

(повесть)

I

Күн кылтылдап, уясына батып бара жатат. Ала-Тоонун чокусуна токтогон бирин-серин үлбүрөгөн ак булуттар күндүн батарда чачкан нуруна боёлуп, кызгылт тартып, дүйнөгө жаңылык киргизгендей. Учу-түбү жок туңгуюк көк да, казанбактай көмкөрүлүп, бүткүл макулукту кучагына алып, өзүнүн кечки жумшак илеби менен алда кимди сүйүнткөндөй болот.

Калың бейитти бет алган жалгыз аяк жол менен үч аял келе жатты. Бирөөнүн үстүндө шайы ала чапаны бар, жоолугу бош ийинине түшүп, жылаң баш, аягында кепич, маасы, өңү саргайыңкы, жүдөңкү, ак жүзүнүн көркү кетип, көзүнүн алды карарган. Жашы 15—16 чамасында, сенделип, буту араң гана шилтөөгө келип, муңдуу жумшак көз жашы тыйылбай, үшкүрүгү таш жарат. Бул — биздин азыркы сөз баштамакчы болуп олтурган Ажар деген кыз болуп, беркилери — Ажарга жолдош болуп бирге чыккан ошол жердик аялдар. Булар, кедейдин алачыгына окшоп, көп бейиттин четинде турган бир кичирээк мүрзөгө келип токтошту. Ал Ажардын энесинин мүрзөсү.