Бугу-Эне эркекпи же ургаачыбы?

Кыргызда Бугу-эне деген сөз барбы, же жокпу деп мурда эч ойлонбоптурмун. Бизден улуу карыялар, чоң энелердин деле Бугу-эненин тукумубуз деп айтканын кулагым чалбаптыр. Китептерде, кээ бир жерлерде чоң тамга менен: “Бугу-Эне” деп жазылып турса эле: “Ии, бугуэненин тукумубуз да”, – деп койчумун.

Алмамбет менен Каныкейдин санжырасын билген барбы?

Ош шаарында «Ынтымак» үналгысы ачылган учур. 2012.

Кыргызстандагы этнологиянын заманбап этностор аралык саясатты жана чакан этностордун маданий салымдарын иликтөө көйгөйлөрү тууралуу ой-толгоо.

Чакан этносторду өзүбүз изилдей алабызбы?

Кыргызстандын этнологдору быйыл чын курандын (апрелдин) 4үндө жыйын өткөрүшүп, анда өлкөдөгү чакан этносторду изилдөө көйгөйлөрүн да козгошту. Бул – илимпоздук маселе болуп гана чектелбестен, демократиялык коомду куруудагы маанилүү атуулдук милдетке да жатат.

Азыркы дүйнөлөшүү заманында Кыргызстан жалпы адамзаттык асыл-нарктарды өздөштүрүүнү улантуу менен катар эле, өзүнүн айырмалуу, өзгөчө, кайталангыс, көөнөргүс маданий мурастарын да сактап келүүдө. Дал ушул өз алдынча маданиятыбызды сактоо – жалпы адамзаттык мураска татыктуу салым кошууга тете.

Кыргызстанда жалпы кыргыз улутунун кылымдар карыткан этностук карым-катнаштарынын бай тарыхы саясатчылар, тарыхчылар, этнографтар, түркологдор жана башка адистер тарабынан ар тараптуу иликтенип келет.

Ааламга кеткен жол – үйүбүздөн башталат

“Жаратылыш жана жандыктар жаралгандан тарта табийгый мыйзамга ылайык шайкештикте жашоосу шарт. Булардын ичинен акылына таянган адамзаты гана айрым учурда табиятынан алыстап, аны башкарууга аракет кылууда. Албетте, мунун да ар кандай себептери бар. Ошолордун ичинен орчундууларынын бири бул – адамдардын көп кырлуу турак-жайы” деген пикирди карманып, элге “Грифондун Айланасын” туура түшүндүрүп жеткирүүгө, турагыбызды туура курдурууга аракет кылган архитектор В. Н. Гребневдин кызыктуу ойлоруна токтолдук.

В. Н. Гребнев, архитектор: “Айлана формасындагы үйдө жашагандар аалам менен айкалыша жашаган”

Түркөйлүк чээнге кайрылуу

Бүгүнкү турмушубузда биз акылга сыя бербеген көптөгөн көрүнүштөрдүн күбөсү болуудабыз. Мындан чоң кишилер гана эмес, балакайлар да парадоксту көрүп, мыскыл менен карагансыйт. Мына, менин 6-7лердеги неберем бир бийкечтин ырдап жатканын карап олтуруп, мунун жети көйнөгү бар экен,-дейт. -Аны кайдан билдиң?-деп сурадым. -Көйнөгү улам алмашылып жатпайбы!-дейт. Анан дагы: — Ары жакта пляждагыдай кабина, же дүкөндөгүдөй примеркасы жок, ай талаада кантип алмаштырып жатат?-деп сурайт.

Албетте анча көйнөктү алмаштыруу үчүн убакыт, атайын вагонетка да керектир. Бирок, бир ыр үчүн (ал ашкере асем болгон күндө да) ошончо гардеробдун, анан ажайып жердин кереги бар беле деген суроо туулбай койбойт да. Дагы бир бийкечти шаркыратманын алдында ырдатып жатышат. Ал ыр аспаптык ансамблдын коштоосунда жазылган. Албетте балакайды кайрадан эле мындагы коошпостук (баягы Маанекеникиндей :кызыл өгүзүм анакей, сакалым канакей? дегендей) бүшүркөтпөй койбойт да…

Жашоо сабактары

«Бакдѳѳлѳт» коомунун «Жашоо сабактарынан»

Даңаза

Жашоодо даңазага жеткен адам өтө аз. Даңазага кимдер жетет, кимдер жетпейт… Даңазанын түйшүгү эмнеде, даңазанын жүгү кандай?

Даңаза – бул Кудайдын бергени. Адамдын ырысы. Жашоонун бермети. Жарык жашоодо адамдын өмүрү нуска болсо, жарыгы кубаттуу болсо, иши пайдалуу болсо, кызматы элге болсо, мээнети күч болсо – Кудай ага даңаза берет.

Даңазанын жүгү эмнеде?

Кылган кызматында, берген акылында, жашоодогу таасиринде. Даңаза адамга белек сыймык, сыйлык эле эмес, өтө көп жүктү тартуулайт. Ар биринде ар башка, бирок негизги жүк баарында бир. Бул – элге кызмат кылуу, элдин көйгөйүн чечүү, элди түйшүктөн арылтуу, жаңы жолго салуу, акты таанытуу. Бул жүк баардык эле адамдарга тартууланбайт. Бул жүккө ээ болгон адам өтө күчтүү, кубаттуу, деңгээли бийик, бийик сапаттарга ээ адам. Бул адамдарда тубаса күч, өзгөчөлүк болот. Бул күчтү, өзгөчөлүктү жашоодо өзгөчө чыңап, өстүрө алат. Бул адамдардын кызматы менен көп адам суктанат, маашырланат, кубат, дем алат, үлгү алат.

Жолдош ТУРДУБАЕВ: «Улут боло алабызбы?»

«Тарыхты, турмушту карагыла: эл да, бийлик да тарыхтан эчбир сабак албай келатат!»

Фридрих ГЕГЕЛЬ

(2-маек. 1-маекти бул жерден окуй аласыздар)

– Биз эгемен өлкөгө ээ болдук деген күндөн бери мамлекетти мамлекеттик ишмерлер башкарган бактыга туш келбей койдук. Өлкөнү башкаруу мүмкүнчүлүгү жалаӊ саясатчылардын колуна тийип келатат. Тунгуч ажобуз Аскар Акаев илимпоз болгону менен бара-бара саясатчыга айланып кетти эле, кийинки президент К.Бакиев андан ашып өткөнүн көрдүк. Алмазбек Атамбаев болсо башынан эле саясатчы-бизнесмен экени белгилүү. Дегеле сиз илимпоз катары айтсаӊыз, мамлекеттик ишмер (государственник) деген термин менен саясатчынын айырмасы асман-жердей экени элибизге анчалык чоӊмааниге ээ эмес үчүн эл башы болор инсанатка жарыбай келаткан жокпузбу?

Жашоо сабактары

«Бакдѳѳлѳт» коомунун «Жашоо сабактарынан»

Жашоодо, аймакта, заманда 2 түр адам болот: белгилүү жана белгисиз

Белгилүү адам 4 түргө бөлүнөт:
Даражасы менен белгилүү
Кызматы менен белгилүү
Жоругу менен белгилүү
Сүйүүсү менен белгилүү

Белгилүү адамдардын деңгээли 4 нукта болот:
Заманга тийиштүү
Аймакка тийиштүү
Өтө сейрек доорго тийиштүү
Ченелүү мөөнөткө тийиштүү

Токтосун Асанбек уулу. «Манас» жана «Огузнама»

Блогдон. Токтосун Асанбек уулу Кытайдын Иле-Казак автоном облусунда жашайт, белгилүү Манастаануучу.

Кытайлык кыргыздар колдонгон араб графикасынан кирилл графиксына оодарылганда макаладагы сөздөрдүн жазылышында айрым туура эместиктер болуп алышы мүмкүн. Бирок кытайлык кыргыздардын орфографиясын жакшы билбегендигимен оңдоолорду кылганым жок. Кытайлык кыргыздардын тилин, жазуу эрежелерин жакшы билген бирөө бул макаланы тууралаганга жардам беришсе ыраазы болот элек.

Түркый тилинде сүйлөөчү байырыкы улуттардын анын ичинде кыргыздардын бул аталган айтылуу мурастары, биз ээлеген матириялдарда дээрлык орто кылымга таандык деп каралып келет.

ТЕҢИР

Бүгүн бизде теңирчиликке кызыккандар көбөйдү, атүгүл аны дин кылып каттаткысы келгендер пайда болду. Ушундай өтүнүч менен коомдук-илимий ишмерлердин жоон тобу президентке кайрылды. Демилгечилер «Манас» эпосун, башка кенже дастандарды теңирчиликтин ыйык битиги, окуу китеби боло алат деп ырасташты. Иштин бул өңүтүнө кийинки макалада кайрылалы, адегенде «теңир» сөзү өзү кайдан чыккан, анын түпкү уңгусу, узун тарыхы жана таржымакалы кандай, азын-оолак териштирип көрөлү.