Табияттын сулуулугуна суктанган жазуучу

Кыргыз адабиятынын тарыхына стилист жазуучу катары кирген прозаик жана драматург Мурза Гапаровдун көзү тирүү болгондо 22-мартта 80 жашка чыкмак. 80 жылдыктын алкагында жазуучунун чыгармачылыгын изилдөө демилгеси көтөрүлдү.

Мурза Гапаров деген ысымды укканда окурмандар — Айгүл тоону, сакура гүлүн, ага үндөшкөн өрүкзарды, жаңгактуу токойду, ээн бактагы эки караанды эстейт.

Жолон Мамытовго – 75 жыл: “Сен ааламга издетүүгө жаралсаң, Мен ааламга издөө үчүн келгенмин”

Кыргыз элинин чыгаан акындарынын бири, сүйүктүү акыны Жолон Мамытов көзү тирүү болгондо ушул жылдын 1-апрелинде 75 жашка толмок. Кыргыз поэзиясынын жанып турган жылдызы катары таанымал акындын “Отту сүйөм”, “Жашыл аалам”, “Убакыт”, “Ырлар”, “Мезгилдин элеси”, “Буурул таңдын жомогу”, “Суунун өмүрү”, “Жарышкан суулар”, “Атка токум салгыла”, “Жүз жашка тол, кылым”, “Башат жана Мухит” аттуу поэтикалык жыйнактары басмадан чыгып адабият күйөрмандарынын алкоосуна татыган. Айрым чыгармалары орус жана башка чет элдиктердин тилдерине да которулган, өзү да Ф.Тютчевдин, А.Феттин, В.Маяковскийдин, М.Слуцкистин айрым чыгармаларын кыргыз тилине которгон.Ошондой эле Кыргызстан Жазуучулар биримдигинин белдүү жетекчилеринен, жаш калемгерлердин насаатчыларынан болгон.

Салижан Жигитов Эрнис Турсунов менен «Арашанда» таанышканда…

Өткөн кылымдын 89-жылынын март айынын кайсы бир күнүндө жазуучулардын «Арашан» эс алуу үйүнүн ар бир эшигинин туткасын катары менен тарткылап, ким-бирөөнү издеп жүргөндөй түрү бар.
— Ассалом алейкум, Эрнис аба! — дедим кадимки көлдүктөрчө.

— Алейкума ассалом! — деп жалт карады.

— Баатыр, сен да бул жакта белең? — деп мени карай мантая басты. Кол алышып учураштык. Адегенде костюмунун жан чөнтөгүндөгү карала бет аарчысын сууруп чыгып, оң колуна дайындай кармап, кайнап аткан кара казандын капкагын алгандай — сол колу менен башындагы кара шляпасын алганда төбөсүндө думугуп турган көк буу топтошкон аарыдай дуу деп көтөрүлгөндө Эрнис абанын ак алмадай кара жээк кашка башы «ө-өх!» деп эс ала түшкөндөй болду. Төбөсүнөн жаагына жаба берип куушуп куюлган терин оң колунда камдуу кармап турган кара чаар бет аарчысы менен шыпырып алып салды. Эрнис аба жайы-кышы балбаалап тердеп жүрөт. Оронуп чулганып, жылтыр көзүнөн жаш куюлуп, чүчкүрүп-бышкырып, эзели сасык тумоону жөө тумандай ээрчитип, жүдөп-какап жүргөнүн көргөн жан эмесмин. Учурашсаң колу жылуу. Тамакка, ичкиликке, ишке болгон табити ар качандан бир качан мыкты. Үч ай ташкөчүк болуп үйдөн чыкпай олтуруп килейген роман жазат же которот. Ойду омкоруп, тоону томкоргон соң, өзүнүн сөзү менен айтканда «үч ай үй бетин көрбөй сайрандап ичип кетет». Ичкенде да кенен басып, мол ичкенди жактырат. Капыл-тапыл булуң-буйткадан жолугуп калганда: «Келиңиз аба, бир аз шайтан башын сындыралы деп жаттык эле» деп чакырып калсаң: кайкы мурдун кытмыр тырыштырып: «Нече кишисиңер?» деген суроосун узатып, баланча кишибиз деген жоопту уккандан кийин кооптонуп нече бөтөлкөңөр бар деп тактайт. Бир же эки деген жоопту укса чалкасынан кетет. «Мунуңар болбойт, баатырлар, төрт кишиге бир бөтөлкө арак да аракпы?! Бөтөлкөңөр бошогондон кийин үчөөң үч жакка басып кетсеңер, чала жан калган мен шордуунун убалы кимге? Бир бөтөлкө чала жан кылат, эңсетет, шорлотот. Алсаңар үчтү же төрттү алгыла. Төрт киши бирди бөлө тартканда дене-бой жибийт, экинчиси — ыракатка бөлөйт, үчүнчүсү — эңсөөнү басат, төртүнчүсү — толбогон жерди толтурат»…

Чындык үчүн кылыч болуп чабылган, / Чарт үзүлүп жерге түштү чагылган…

Өз заманынан ат чабым алга кеткен ак жүрөк инсандар турмушта чанда кездешет шекилдүү. Айрыкча улуттун кызыкчылыгын жеке керт баштын кызыкчылыгынан өйдө коюп, калкынын тамчыдай төгүлгөн ары менен камчыдай өрүлгөн намысын, бир күндүк азабы менен бир кылымдык тозогун, күн чыккандан кийинки турмушу менен күн баткандан кийинки тагдырын жан дүйнөсү аркылуу сезип, караӊгыда көз табалбай карайлап турган көрпенделерге ар убак шам-чырак болуп берчү асыл адамдар жүз жылда бир жаралат тура. Тилекке каршы, кызыр даарыган андай акылы тунук кишилер көбүнесе тирүү кезинде бааланбай, көзү өткөн соӊ «эсил кайран» деп эскерилип жүргөнүн эч ким танбас. Атүгүл, андай көкүрөгү жарык көсөмдөрдүн ачуу чындыктан тайсалдабай, туӊгуюк туманда калгандарды көзгө сайып, акыйкаттан алыстагандарды безге сайып ойготуп тургандыгы үчүн көпчүлүк учурда ыраазычылык сөз уккандын ордуна, тескерисинче, айрым «көзү кежигесинде жайгашкан» кемпайлардын насыя ур-токмогу менен кээ бир туура жолго түшкүсү келбеген түркөйлөрдүн төө бастысына туш болгондугун карт тарых далилдеп келатпайбы… «Колдо бар алтындын баркы жок» деген кыргыз макалы ошон үчүн айтылып калса керек. Менимче, азыр биз эски адатыбыз боюнча, көзү барда баалай албай, о дүйнө салган соӊ «эсил кайран» деп эскерип олтурган «сары алтыныбыз» жогорудагы макалга эӊ сонун далил болчудай …